Inhoudsopgave Domein B - Wereld

B1 Welvaart, welzijn en ongelijkheid

In deze paragraaf leer je hoe geografen ontwikkeling meten. Je leert het verschil tussen welvaart en welzijn, absolute en relatieve armoede, en hoe cijfers zoals BBP, BBP per hoofd, koopkracht, BRP, Gini en HDI helpen om landen en regio’s te vergelijken. Deze paragraaf is de basis voor alle andere paragrafen in Domein Wereld.

Zoek hier als je wilt weten:

wat het verschil is tussen welvaart en welzijn;
wat absolute en relatieve armoede betekenen;
waarom BBP per hoofd niet alles zegt;
waarom gemiddelden ongelijkheid kunnen verbergen;
hoe de Lorenz-curve en Gini-coëfficiënt ongelijkheid laten zien;
wat de Human Development Index meet;
waarom schaalniveau belangrijk is bij vergelijken.

B2 Bestuur, ontwikkeling en wereldsysteem

In deze paragraaf leer je waarom ontwikkeling niet alleen afhangt van geld of grondstoffen, maar ook van bestuur, macht en vertrouwen. Je leert wat Good Governance, rechtsstaat, corruptie, participatie en transparantie betekenen. Ook leer je de wereld indelen in centrum, semiperiferie en periferie.

Zoek hier als je wilt weten:

wat Good Governance betekent;
waarom goed bestuur belangrijk is voor ontwikkeling;
hoe corruptie ontwikkeling kan remmen;
wat de informele sector is;
waarom vertrouwen in de overheid economisch belangrijk is;
wat centrum, semiperiferie en periferie betekenen;
waarom sommige landen veel macht hebben in de wereldeconomie;
waarom ontwikkeling altijd interne én externe oorzaken heeft.

B3 Economische structuur en mondiale handel

In deze paragraaf leer je hoe landen en regio’s hun geld verdienen. Je kijkt naar de primaire, secundaire, tertiaire en kwartaire sector. Ook leer je hoe mondiale handel, productieketens, ruilvoet, exportvalorisatie en de mondiale arbeidsverdeling bepalen wie veel verdient en wie afhankelijk blijft.

Zoek hier als je wilt weten:

wat de vier economische sectoren zijn;
waarom grondstoffenexport kwetsbaar kan zijn;
wat de grondstoffenval betekent;
wat exportvalorisatie is;
waarom industrialisatie belangrijk is;
waarom de-industrialisatie regio’s kan raken;
hoe productieketens werken;
waarom de ruilvoet belangrijk is;
hoe menselijk kapitaal ontwikkeling versterkt.

B4 Steden, urbanisatie en stedelijke netwerken

In deze paragraaf leer je waarom steden zo belangrijk zijn in een geglobaliseerde wereld. Je leert wat urbanisatie, urbanisatiegraad en urbanisatietempo betekenen. Ook kijk je naar agglomeratievoordelen, agglomeratienadelen, wereldsteden, stedelijke netwerken, segregatie, duurzame steden en smart cities.

Zoek hier als je wilt weten:

wat urbanisatie betekent;
wat het verschil is tussen urbanisatiegraad en urbanisatietempo;
waarom steden economische knooppunten zijn;
wat agglomeratievoordelen en agglomeratienadelen zijn;
waarom wereldsteden belangrijk zijn;
hoe stedelijke netwerken functioneren;
waarom steden ongelijkheid zichtbaar maken;
wat duurzame steden en smart cities zijn.

B4V VWO verdieping: Amerikaanse wereldsteden

In deze VWO-verdieping leer je hoe Amerikaanse wereldsteden functioneren als commandocentra van globalisering. Je kijkt vooral naar New York, Washington D.C. en Los Angeles. Deze steden sturen geldstromen, politieke besluiten, cultuur, media, handel en migratie aan. Tegelijk laten ze ook sociale polarisatie en ruimtelijke segregatie zien.

Zoek hier als je wilt weten:

waarom New York een financiële wereldstad is;
waarom Washington D.C. een politiek commandocentrum is;
hoe Los Angeles culturele globalisering verspreidt;
wat een commandocentrum is;
wat een megalopolis is;
wat suburbs en edge cities zijn;
waarom Amerikaanse steden sterk gesegregeerd kunnen zijn;
hoe wereldsteden tegelijk macht en ongelijkheid produceren.

B5 De geschiedenis van globalisering

In deze paragraaf leer je dat globalisering geen nieuw verschijnsel is. Mensen, goederen, ideeën, ziektes, religies en technologieën bewegen al eeuwen over de wereld. Je kijkt naar oude handelsroutes, Europese expansie, kolonialisme, slavernij, imperialisme, dekolonisatie en neokolonialisme.

Zoek hier als je wilt weten:

waarom globalisering ouder is dan internet;
wat tijd-ruimtecompressie betekent;
hoe oude handelsroutes gebieden verbonden;
hoe Europese expansie de wereld veranderde;
wat kolonialisme en imperialisme betekenen;
wat het verschil is tussen vestigingskolonies en exploitatiekolonies;
waarom dekolonisatie niet automatisch economische onafhankelijkheid gaf;
wat neokolonialisme is.

B6 Hedendaagse globalisering

In deze paragraaf leer je hoe globalisering vandaag werkt. Productie, handel, kapitaal, data en technologie zijn wereldwijd verbonden. Je kijkt naar multinationale ondernemingen, FDI, mondiale productieketens, de nieuwe internationale arbeidsverdeling, de Triade, de global shift, China en de Nieuwe Zijderoute.

Zoek hier als je wilt weten:

wat hedendaagse globalisering is;
wat de Triade betekent;
welke rol multinationals spelen;
wat FDI is;
hoe mondiale productieketens zijn opgebouwd;
waarom ketenmacht belangrijk is;
wat de nieuwe internationale arbeidsverdeling betekent;
waarom China niet meer alleen de werkplaats van de wereld is;
hoe de Nieuwe Zijderoute economische en geopolitieke macht vergroot.

B7 Grenzen en tegenreacties van globalisering

In deze paragraaf leer je dat globalisering niet alleen voordelen heeft. Door afhankelijkheid, milieuschade, banenverlies, kwetsbare productieketens en ongelijke winstverdeling ontstaan tegenreacties. Je leert over protectionisme, strategische autonomie, reshoring, nearshoring, friendshoring, afwenteling en circulaire economie.

Zoek hier als je wilt weten:

waarom globalisering weerstand oproept;
wat protectionisme is;
wat invoerheffingen, importquota en subsidies doen;
wat strategische afhankelijkheid betekent;
waarom landen productie willen terughalen;
wat reshoring, nearshoring en friendshoring zijn;
wat afwenteling in ruimte en tijd betekent;
waarom goedkope producten verborgen kosten kunnen hebben;
wat het verschil is tussen lineaire en circulaire economie.

B7V VWO verdieping: Neoliberalisme en globalisering

In deze VWO-verdieping leer je welke ideeën achter veel moderne globalisering zitten. Neoliberalisme legt veel nadruk op vrije markt, concurrentie, privatisering, deregulering en liberalisering. Je onderzoekt hoe dit globalisering heeft versneld, maar ook hoe het kan leiden tot ongelijkheid, race to the bottom, externe kosten en afwenteling.

Zoek hier als je wilt weten:

wat neoliberalisme betekent;
hoe vrije markt en globalisering samenhangen;
wat privatisering, deregulering en liberalisering betekenen;
waarom multinationals profiteren van open markten;
wat race to the bottom is;
hoe belastingontwijking publieke voorzieningen kan verzwakken;
wat externe kosten en marktfalen zijn;
waarom neoliberalisme zowel verdedigd als bekritiseerd wordt.

B8 De culturele dimensie van globalisering

In deze paragraaf leer je dat globalisering niet alleen economisch is, maar ook cultureel. Talen, muziek, films, voedsel, mode, religies, beelden en ideeën verspreiden zich over de wereld. Je kijkt naar Global Village, lingua franca, amerikanisering, culturele homogenisering, culturele diffusie, glokalisering en culturele identiteit.

Zoek hier als je wilt weten:

wat culturele globalisering is;
wat Global Village betekent;
waarom Engels een mondiale lingua franca is;
wat amerikanisering betekent;
waarom culturen meer op elkaar kunnen gaan lijken;
wat culturele diffusie is;
wat glokalisering betekent;
waarom lokale cultuur niet zomaar verdwijnt;
hoe eten, taal en media met identiteit te maken hebben.

B8V VWO verdieping: Andersglobalisten en culturele macht

In deze VWO-verdieping leer je dat kritiek op globalisering niet altijd betekent dat mensen tegen globalisering zijn. Andersglobalisten willen een eerlijkere, duurzamere en menselijkere vorm van globalisering. Je kijkt naar culturele macht, verzet tegen homogenisering, lokale identiteit en de vraag wie bepaalt welke cultuur dominant wordt.

Zoek hier als je wilt weten:

wat andersglobalisten zijn;
wat het verschil is tussen andersglobalisten en antiglobalisten;
waarom culturele globalisering weerstand oproept;
hoe cultuur verbonden is met macht;
waarom lokale identiteit belangrijk blijft;
hoe mondiale merken lokale cultuur kunnen beïnvloeden;
waarom globalisering ook cultureel ongelijk kan zijn.

B9 Internationale samenwerking

In deze paragraaf leer je hoe staten samenwerken in een geglobaliseerde wereld. Je kijkt naar soevereiniteit, grenzen, internationale erkenning, de Verenigde Naties, regionale samenwerkingsverbanden, handelsblokken, IMF, Wereldbank, WTO en ontwikkelingssamenwerking. Deze paragraaf laat zien dat globalisering regels, afspraken en instituties nodig heeft.

Zoek hier als je wilt weten:

wat een soevereine staat is;
waarom internationale erkenning belangrijk is;
wat de Verenigde Naties doen;
waarom de Veiligheidsraad veel macht heeft;
wat regionale samenwerking betekent;
wat EU, ASEAN, USMCA en Mercosur zijn;
wat IMF, Wereldbank en WTO doen;
waarom internationale samenwerking ook machtsongelijkheid kan bevatten.

B9V VWO verdieping: Geopolitiek en wereldorde

In deze VWO-verdieping leer je hoe wereldmacht verandert. Je kijkt naar hegemoniale staten, multipolaire wereldorde, geopolitieke spanningen, invloedssferen, strategische grondstoffen, handelsroutes en militaire macht. Deze verdieping helpt om internationale samenwerking niet naïef te bekijken: samenwerking en machtsstrijd lopen vaak door elkaar.

Zoek hier als je wilt weten:

wat geopolitiek betekent;
wat een hegemoniale staat is;
wat een multipolaire wereldorde betekent;
waarom handelsroutes strategisch zijn;
waarom de Zuid-Chinese Zee belangrijk is;
hoe China, de VS en andere grootmachten invloed proberen uit te breiden;
waarom grondstoffen en technologie geopolitiek zijn;
hoe economische macht en militaire macht samenhangen.

B10 Demografie en natuurlijke bevolkingsgroei

In deze paragraaf leer je hoe bevolkingen groeien, krimpen en veranderen. Je kijkt naar geboorte, sterfte, natuurlijke bevolkingsgroei, vruchtbaarheid, levensverwachting, bevolkingsopbouw en het demografisch transitiemodel. Deze paragraaf helpt om te begrijpen waarom sommige landen jong en snelgroeiend zijn, terwijl andere landen vergrijzen.

Zoek hier als je wilt weten:

wat natuurlijke bevolkingsgroei is;
wat geboortecijfer en sterftecijfer betekenen;
waarom vruchtbaarheid verschilt tussen landen;
wat levensverwachting zegt over ontwikkeling;
hoe je een bevolkingsdiagram leest;
wat vergrijzing en ontgroening betekenen;
hoe het demografisch transitiemodel werkt;
waarom bevolkingsgroei samenhangt met ontwikkeling.

B11 Migratie en sociale bevolkingsgroei

In deze paragraaf leer je waarom mensen migreren. Je kijkt naar pushfactoren, pullfactoren, arbeidsmigratie, vluchtelingen, gezinsmigratie, remigratie, braindrain, brain gain, integratie, segregatie en migratienetwerken. Migratie laat zien hoe mondiale ongelijkheid, oorlog, arbeid, klimaat en familiebanden mensen in beweging brengen.

Zoek hier als je wilt weten:

wat migratie betekent;
wat sociale bevolkingsgroei is;
wat pushfactoren en pullfactoren zijn;
waarom mensen vrijwillig of gedwongen migreren;
wat het verschil is tussen arbeidsmigranten en vluchtelingen;
wat braindrain en brain gain betekenen;
hoe migratienetwerken werken;
waarom migratie gevolgen heeft voor herkomst- en bestemmingsgebieden.

B12 Casussen: globalisering op de kaart

In deze paragraaf leer je globalisering toepassen op concrete voorbeelden. Je gebruikt casussen om te zien hoe mondiale processen zichtbaar worden in gebieden. Denk aan productieketens, havens, mijnbouw, migratie, steden, handelsroutes, China, grondstoffen, fast fashion, technologie of geopolitieke spanningen. Deze paragraaf is bedoeld om begrippen uit het domein samen te brengen.

Zoek hier als je wilt weten:

hoe je globalisering herkent in een concrete casus;
hoe je kaarten, grafieken en teksten combineert;
hoe productieketens zichtbaar worden op de kaart;
hoe grondstoffenwinning samenhangt met centrum-periferie;
hoe havens en handelsroutes mondiale netwerken vormen;
hoe China, infrastructuur en macht verbonden zijn;
hoe je begrippen uit meerdere paragrafen samen gebruikt.

B13 Examentraining: globalisering toepassen

In deze laatste paragraaf leer je hoe je de theorie van Domein Wereld gebruikt bij examenvragen. Je oefent met bronnen, kaarten, grafieken, tabellen, teksten en cartoons. Je leert hoe je begrippen niet alleen noemt, maar toepast in een geografische redenering met oorzaak en gevolg.

Zoek hier als je wilt weten:

hoe je een examenvraag over Wereld aanpakt;
hoe je bron en begrip combineert;
wat het verschil is tussen beschrijven, verklaren, vergelijken en beoordelen;
hoe je oorzaak en gevolg duidelijk opschrijft;
hoe je schaalniveau gebruikt in een antwoord;
hoe je veelgemaakte fouten voorkomt;
hoe je punten scoort met een complete geografische redenering.