Casus 1: India en het Verenigd Koninkrijk

Bij India en het Verenigd Koninkrijk kun je de volgende begrippen toepassen:

• kolonialisme;

• centrum-periferiemodel;

• dekolonisatie;

• global shift;

• semiperiferie;

• kenniseconomie;

• outsourcing;

• menselijk kapitaal;

• diaspora;

• brain drain;

• brain gain;

• de-industrialisatie;

• BRICS;

• Global South.

Voor de Britse overheersing was het Indiase subcontinent geen eenvoudige politieke eenheid. Het gebied bestond uit verschillende koninkrijken, talen, religies en handelsnetwerken.

Tegelijk was het subcontinent economisch zeer belangrijk. Er was veel landbouwproductie, lokale nijverheid, textielproductie en handel via de Indische Oceaan.

Vanaf de achttiende eeuw veranderde dit sterk. Eerst kreeg de Britse East India Company steeds meer macht. Later nam de Britse kroon de directe controle over.

India werd bekend als de “juweel in de Britse kroon”, maar die rijkdom kwam niet eerlijk bij de Indiase bevolking terecht.

De koloniale economie werd ingericht op het belang van het Britse centrum. Boeren werden gestimuleerd of gedwongen om commerciële gewassen zoals katoen te verbouwen. Daardoor kwam voedselproductie soms onder druk te staan.

Ook de Indiase textielproductie werd zwaar geraakt. India leverde goedkope ruwe katoen aan Britse fabrieken, terwijl Britse textielproducten vervolgens werden verkocht op de Indiase markt.

Hier zie je een klassiek centrum-periferiepatroon:

• de periferie levert goedkope grondstoffen;

• het centrum verwerkt deze grondstoffen industrieel;

• het centrum verkoopt duurdere eindproducten terug;

• de meeste winst blijft in het centrum.

India werd dus niet arm omdat er geen economische activiteit was.

India werd economisch ondergeschikt gemaakt aan het Britse wereldrijk.

De koloniale periode liet ook structuren achter die later een rol bleven spelen.

De Britten legden spoorwegen aan om grondstoffen en goederen te vervoeren. Zij introduceerden delen van een westers rechtssysteem en gebruikten Engels als bestuurstaal.

Deze structuren waren niet bedoeld om India gelijkwaardig te ontwikkelen. Ze dienden vooral het koloniale bestuur en de exporteconomie.

Toch kon India sommige elementen later in eigen voordeel gebruiken.

Vooral het Engels werd belangrijk. In een land met honderden talen kon Engels functioneren als brugtaal tussen regio’s en als toegangspoort tot internationale handel, wetenschap en technologie.

Dit laat zien dat koloniale erfenissen dubbel kunnen zijn.

Ze kunnen schade achterlaten.

Maar sommige infrastructuren, talen of instituties kunnen later ook anders worden gebruikt.

In 1947 werd Brits-Indië onafhankelijk, maar ook verdeeld. Het gebied werd gesplitst in een overwegend hindoeïstisch India en een overwegend islamitisch Pakistan.

Deze deling noemen we de Partition.

De grenzen werden in korte tijd getrokken. Dat leidde tot massale migratie, geweld en blijvende spanningen tussen India en Pakistan.

Miljoenen mensen moesten verhuizen, omdat zij ineens aan de “verkeerde” kant van de nieuwe grens woonden. Religieuze spanningen werden ruimtelijke spanningen.

De gevolgen zijn nog steeds zichtbaar. India en Pakistan hebben meerdere oorlogen gevoerd en blijven tegenover elkaar staan, vooral rond Kashmir.

Hier zie je dat dekolonisatie niet altijd een rustig einde van kolonialisme betekende.

Soms liet de koloniale terugtrekking nieuwe grenzen, trauma’s en conflicten achter.

Na de onafhankelijkheid koos India lange tijd voor een beschermde economie. De staat probeerde de eigen markt en industrie op te bouwen.

Vanaf de jaren negentig opende India de economie sterker voor de wereldmarkt. Dat gebeurde op een gunstig moment. De mondiale economie werd steeds digitaler en kennisgerichter.

India kon toen profiteren van een combinatie van factoren:

• een grote bevolking;

• veel hoogopgeleide Engelssprekenden;

• sterke universiteiten en technische opleidingen;

• lagere arbeidskosten dan in het centrum;

• groeiende steden;

• aansluiting op internationale ICT-netwerken.

Steden zoals Bangalore groeiden uit tot belangrijke IT-hubs. Westerse multinationals besteedden softwareontwikkeling, klantenservice, administratie en digitale diensten uit aan Indiase bedrijven en werknemers.

Dit noemen we outsourcing.

India werd dus niet alleen belangrijk door goedkope arbeid, maar ook door menselijk kapitaal in de tertiaire en kwartaire sector.

De oude koloniale taal werd een economisch voordeel in de nieuwe kenniseconomie.

Na de dekolonisatie migreerden veel mensen uit India en andere delen van het voormalige Britse rijk naar het Verenigd Koninkrijk.

Zij werkten onder andere in industrie, zorg, openbaar vervoer, handel, onderwijs en zakelijke diensten. Hun kinderen en kleinkinderen groeiden op binnen de Britse samenleving.

Inmiddels heeft de Indiase diaspora invloedrijke posities bereikt in economie, wetenschap, media en politiek.

Een sterk symbolisch voorbeeld was de benoeming van Rishi Sunak tot premier van het Verenigd Koninkrijk in 2022. Dat een Britse politicus van Indiase afkomst premier werd van het land dat India ooit koloniseerde, laat zien hoe menselijke netwerken van globalisering kunnen veranderen.

Let op: dit betekent niet dat koloniale ongelijkheid verdwenen is.

Maar het laat wel zien dat migratie, onderwijs, diaspora en global shift oude machtsbeelden ingewikkelder maken.

De geschiedenis loopt niet altijd in één richting.

Terwijl India economisch groeide, maakte het Verenigd Koninkrijk in veel regio’s juist de-industrialisatie door.

Veel Britse fabrieken sloten of verplaatsten productie naar landen met lagere kosten. Oude industriesteden kregen te maken met werkloosheid, leegstand, sociale problemen en verlies van regionale trots.

Tegelijk bleef Londen juist zeer sterk als centrum van financiële dienstverlening, zakelijke diensten en internationale handel.

Hier zie je een belangrijk patroon:

• sommige gebieden in het centrum verliezen industriële banen;

• andere gebieden in hetzelfde land profiteren van financiële en zakelijke diensten;

• globalisering vergroot regionale verschillen binnen landen.

Het Verenigd Koninkrijk bleef dus een centrumland, maar niet elke Britse regio profiteerde evenvee

In India heeft globalisering sterke lokale effecten.

Positieve gevolgen zijn:

• snelle groei van steden;

• opkomst van een grote middenklasse;

• groei van IT-sector en zakelijke dienstverlening;

• instroom van FDI;

• meer export van digitale diensten;

• grotere rol in mondiale productieketens;

• meer internationale invloed.

Maar er zijn ook problemen:

• grote regionale ongelijkheid;

• achterblijvende plattelandsgebieden;

• druk op stedelijke infrastructuur;

• sloppenwijken en informele arbeid;

• milieuproblemen;

• brain drain van hoogopgeleiden.

De hightechregio’s groeien snel, terwijl veel agrarische regio’s achterblijven. India is dus niet één gelijkmatig groeiende economie.

Binnen India bestaan centrumachtige en periferieachtige gebieden naast elkaar.

India heeft lang te maken gehad met brain drain. Hoogopgeleide Indiërs vertrokken naar het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten, Canada of andere centrumlanden om daar te studeren en werken.

Dat kan nadelig zijn voor het herkomstland, omdat kennis en talent verdwijnen.

Maar door digitalisering en diaspora-netwerken ontstaat soms ook brain gain. Migranten sturen geld, kennis, investeringen en contacten terug naar India.

Indiase ondernemers in het buitenland kunnen bijvoorbeeld investeren in Indiase bedrijven of samenwerken met Indiase kenniscentra.

Hier zie je dat migratie niet alleen verlies of winst is.

Het hangt af van netwerken, terugkeer, investeringen en kennisstromen.

India zal waarschijnlijk een steeds belangrijkere rol spelen in de wereldorde.

Het land heeft:

• een enorme bevolking;

• een grote interne markt;

• een jonge beroepsbevolking;

• een sterke dienstensector;

• groeiende technologische kennis;

• een belangrijke positie binnen BRICS;

• invloed in de Global South.

India profiteert van de global shift richting Azië. Tegelijk blijft het land te maken hebben met armoede, regionale ongelijkheid, milieuvervuiling, infrastructuurproblemen en geopolitieke spanningen.

Vooral de Indische Oceaan wordt belangrijker. Dit gebied is een strategische ruimte voor handel, energie, grondstoffen en militaire invloed.

India en China proberen beide invloed te krijgen op handelsroutes en maritieme knooppunten.

Een zee is dan niet alleen water.

Het is een machtsruimte.

1. Leg uit hoe de koloniale relatie tussen India en het Verenigd Koninkrijk past bij het centrum-periferiemodel.

2. Leg uit waarom Engels voor India een economisch voordeel werd in de mondiale kenniseconomie.

3. Beschrijf hoe de global shift zichtbaar is in de relatie tussen India en het Verenigd Koninkrijk.

4. Leg uit waarom globalisering binnen India zowel groei als regionale ongelijkheid veroorzaakt.

5. Gebruik de begrippen brain drain en brain gain om de rol van Indiase migratie uit te leggen.