B13 Examentraining: globalisering toepassen

Na deze paragraaf kun je:

• bronnen over globalisering geografisch lezen;

• relevante begrippen kiezen bij een examenvraag;

• onderscheid maken tussen beschrijven, verklaren, vergelijken en beoordelen;

• antwoorden formuleren met oorzaak en gevolg;

• schaalniveaus gebruiken in je redenering;

• verbanden leggen tussen theorie en casussen;

• valkuilen bij examenvragen herkennen;

• complete antwoorden geven bij 1-, 2- en 3-puntsvragen.

Het examen toetst meestal niet of je losse definities kunt opdreunen. Het examen toetst of je geografisch kunt denken.

Dat betekent dat je moet kunnen uitleggen:

• waar iets gebeurt;

• waarom het daar gebeurt;

• welke oorzaken erachter zitten;

• welke gevolgen het heeft;

• op welk schaalniveau je kijkt;

• welke groepen of gebieden profiteren;

• welke groepen of gebieden nadeel ondervinden;

• hoe een bron past bij een geografisch begrip.

Een goede geografische redenering verbindt dus drie dingen:

begrip + bron + uitleg

Alleen een begrip noemen is vaak niet genoeg.

Alleen de bron overschrijven is ook niet genoeg.

Je moet laten zien dat je begrijpt hoe de bron en de theorie met elkaar samenhangen.

Bij bijna elke vraag over globalisering kun je jezelf drie basisvragen stellen.

1. Waar gebeurt het?

Kijk naar de locatie. Gaat het om een centrumland, semiperifeer land of perifeer gebied? Gaat het om een stad, regio, grensgebied, haven, mijnbouwgebied of productieketen?

2. Waarom gebeurt het daar?

Kijk naar verklaringen. Denk aan lage lonen, grondstoffen, havens, koloniale geschiedenis, infrastructuur, goed bestuur, markttoegang, kennis, technologie of politieke macht.

3. Wat zijn de gevolgen?

Kijk naar effecten. Wie profiteert? Wie betaalt de prijs? Ontstaan er banen, groei en infrastructuur? Of juist ongelijkheid, afhankelijkheid, milieuschade, migratie of conflict?

Als je vastloopt, begin dan met deze drie vragen.

Ze dwingen je om geografisch te denken.

Een van de belangrijkste vaardigheden bij aardrijkskunde is denken op verschillende schaalniveaus.

Je kunt kijken op:

• mondiaal schaalniveau;

• continentaal schaalniveau;

• nationaal schaalniveau;

• regionaal schaalniveau;

• lokaal schaalniveau.

Een antwoord wordt sterker wanneer je laat zien op welk schaalniveau je redeneert.

Voorbeeld:

Mondiaal gezien verschuift economische macht richting Azië.

Nationaal gezien groeit China snel.

Regionaal gezien profiteren vooral de kustregio’s en grote steden.

Lokaal gezien kunnen arbeiders in fabriekssteden te maken hebben met lage lonen, lange werktijden of vervuiling.

Schaalwisseling voorkomt simpele antwoorden.

Een land kan gemiddeld rijker worden, terwijl bepaalde regio’s achterblijven.

Een stad kan economisch groeien, terwijl sommige wijken armer worden.

Een product kan goedkoop zijn voor de consument, maar duur voor het milieu op een andere plek.

Daarom moet je altijd vragen:

op welk schaalniveau kijk ik?

Examenvragen gebruiken vaak werkwoorden. Die werkwoorden vertellen wat je moet doen.

Beschrijven

Bij beschrijven moet je aangeven wat je ziet of wat er gebeurt.

Voorbeeld:

“Beschrijf de verandering in de wereldhandel tussen 1990 en nu.”

Een goed antwoord noemt dan een zichtbaar patroon:

“De wereldhandel is sterker verschoven richting Azië. Vooral China en andere landen in Oost- en Zuidoost-Azië zijn belangrijker geworden in productie en export.”

Bij beschrijven hoef je nog niet altijd uit te leggen waarom iets gebeurt.

Je zegt eerst wat je ziet.

Verklaren

Bij verklaren moet je uitleggen waarom iets gebeurt.

Voorbeeld:

“Verklaar waarom veel multinationals productie verplaatsen naar semiperifere landen.”

Een goed antwoord bevat oorzaak en gevolg:

“Multinationals verplaatsen productie naar semiperifere landen omdat de lonen daar vaak lager zijn en er voldoende arbeidskrachten beschikbaar zijn. Daardoor kunnen bedrijven goedkoper produceren en hun winst vergroten.”

Bij verklaren moet je dus altijd een verband leggen.

Niet alleen:

“door lagere lonen.”

Maar:

“door lagere lonen kunnen bedrijven goedkoper produceren.”

Vergelijken

Bij vergelijken moet je overeenkomsten en verschillen noemen.

Voorbeeld:

“Vergelijk de positie van Congo en China in de wereldeconomie.”

Een goed antwoord zegt niet alleen iets over Congo en daarna iets over China. Je moet ze echt naast elkaar zetten.

Voorbeeld:

“Congo bevindt zich vooral in de periferie, omdat het veel ruwe grondstoffen exporteert en weinig waarde toevoegt. China begon ook als goedkope productielocatie, maar is opgeklommen richting semiperiferie met centrumkenmerken doordat het steeds meer technologie, industrie en infrastructuur zelf controleert.”

Een vergelijking heeft dus woorden nodig zoals:

• terwijl;

• daarentegen;

• in tegenstelling tot;

• net als;

• beide;

• verschil is dat.

Beoordelen

Bij beoordelen moet je een afweging maken. Je moet dus laten zien dat iets voordelen én nadelen kan hebben.

Voorbeeld:

“Beoordeel of FDI positief is voor een ontwikkelingsland.”

Een sterk antwoord noemt beide kanten:

“FDI kan positief zijn, omdat het banen, infrastructuur en technische kennis kan brengen. Maar FDI kan ook afhankelijkheid veroorzaken wanneer de winst terugvloeit naar buitenlandse bedrijven en er weinig kennisoverdracht plaatsvindt. Of FDI positief is, hangt dus af van de voorwaarden, het bestuur en de mate waarin waarde lokaal blijft.”

Bij beoordelen is het woord hangt af van vaak nuttig.

Aardrijkskunde is zelden zwart-wit.

Niet elke examenvraag vraagt hetzelfde soort antwoord.

1-puntsvraag

Bij een 1-puntsvraag moet je meestal iets noemen, herkennen of kort beschrijven.

Voorbeeld:

“Noem een pushfactor voor migratie.”

Antwoord:

“Werkloosheid in het herkomstgebied.”

Kort is genoeg.

2-puntsvraag

Bij een 2-puntsvraag moet je meestal een verband uitleggen.

Voorbeeld:

“Leg uit waarom lage lonen in Mexico aantrekkelijk zijn voor Amerikaanse multinationals.”

Antwoord:

“Door lage lonen zijn de productiekosten in Mexico lager. Daardoor kunnen Amerikaanse multinationals goedkoper produceren en meer winst maken op de Amerikaanse markt.”

Hier zie je twee stappen:

• lage lonen verlagen productiekosten;

• lagere productiekosten vergroten winst of concurrentievoordeel.

3-puntsvraag

Bij een 3-puntsvraag moet je vaak meerdere stappen combineren. Je moet meestal broninformatie koppelen aan geografische kennis.

Voorbeeld:

“Leg uit hoe de productie van elektrische auto’s kan leiden tot afwenteling in ruimte.”

Antwoord:

“Elektrische auto’s worden in centrumlanden vaak gezien als duurzame technologie, omdat ze tijdens het rijden geen uitlaatgassen uitstoten. Voor de batterijen zijn echter grondstoffen zoals kobalt nodig, die bijvoorbeeld in Congo worden gewonnen. De milieuschade en slechte arbeidsomstandigheden kunnen daardoor plaatsvinden in de periferie, terwijl de voordelen van schone mobiliteit vooral zichtbaar zijn in het centrum. Dat is afwenteling in ruimte.”

Hier zitten meerdere stappen in:

• elektrische auto’s worden geconsumeerd in centrumlanden;

• grondstoffen komen uit een ander gebied;

• negatieve gevolgen liggen daar;

• voordelen en nadelen liggen niet op dezelfde plek;

• dus: afwenteling in ruimte.

Een goed examenantwoord heeft vaak deze vorm:

Begrip + oorzaak + gevolg + gebied

Voorbeeld:

“Door de nieuwe internationale arbeidsverdeling verplaatsen multinationals eenvoudige assemblage naar landen met lagere lonen, zoals Mexico of Vietnam. Daardoor ontstaan daar banen, maar blijft de hoogste winst vaak in centrumlanden waar ontwerp, marketing en hoofdkantoren zitten.”

Dit antwoord gebruikt:

• een begrip: nieuwe internationale arbeidsverdeling;

• een oorzaak: lagere lonen;

• een gevolg: banen én ongelijke winstverdeling;

• een gebied: Mexico of Vietnam.

Dat is sterker dan alleen:

“Bedrijven gaan naar arme landen omdat het goedkoper is.”

Goede antwoorden gebruiken signaalwoorden. Die maken je redenering duidelijk.

Voor oorzaken:

• doordat;

• omdat;

• door;

• als gevolg van;

• vanwege.

Voor gevolgen:

• daardoor;

• hierdoor;

• dat leidt tot;

• als gevolg daarvan;

• dit veroorzaakt.

Voor tegenstelling:

• maar;

• terwijl;

• daarentegen;

• aan de andere kant;

• in tegenstelling tot.

Voor afweging:

• enerzijds;

• anderzijds;

• hangt af van;

• hoewel;

• tegelijk.

Voor schaalniveau:

• mondiaal gezien;

• nationaal gezien;

• regionaal gezien;

• lokaal gezien;

• op wereldschaal;

• op lokaal schaalniveau.

Wie goede signaalwoorden gebruikt, schrijft vaak automatisch betere geografische redeneringen.

Gebruik begrippen alleen als ze echt iets toevoegen.

Een begrip noemen zonder uitleg levert weinig op. Een begrip goed toepassen levert punten op.

Zwak antwoord:

“Dit is globalisering.”

Sterker antwoord:

“Dit is een voorbeeld van globalisering, omdat de productie van één product wordt verdeeld over meerdere landen. Ontwerp, assemblage, grondstoffen en verkoop vinden op verschillende plekken plaats.”

Zwak antwoord:

“Congo heeft resource trap.”

Sterker antwoord:

“Congo is een voorbeeld van de resource trap, omdat het land veel waardevolle grondstoffen bezit, maar door zwak bestuur, conflict en weinig exportvalorisatie toch weinig brede ontwikkeling bereikt.”

Zwak antwoord:

“Mexico doet maquiladoras.”

Sterker antwoord:

“Maquiladoras passen bij de nieuwe internationale arbeidsverdeling, omdat Amerikaanse bedrijven kapitaal en ontwerp leveren, terwijl de assemblage plaatsvindt in Mexico vanwege lagere lonen en nabijheid van de Amerikaanse markt.”

Het verschil zit niet in moeilijke woorden.

Het verschil zit in uitleg.

Bij aardrijkskunde krijg je vaak bronnen. Denk aan kaarten, grafieken, tabellen, foto’s, teksten, cartoons of diagrammen.

Lees een bron altijd actief.

Vraag jezelf af:

• wat zie ik?

• welke gebieden worden vergeleken?

• welke periode wordt getoond?

• welke verschillen vallen op?

• welk patroon zie ik?

• welke oorzaak kan hierbij passen?

• welk begrip hoort hierbij?

• wat staat niet in de bron, maar weet ik uit de theorie?

De bron geeft meestal niet het hele antwoord.

De bron geeft een aanwijzing.

Jij moet die aanwijzing koppelen aan geografische kennis.

Bij kaarten moet je letten op ruimtelijke patronen.

Vraag jezelf af:

• waar is de waarde hoog?

• waar is de waarde laag?

• is er een concentratie langs kusten, rivieren of grenzen?

• ligt het gebied in centrum, semiperiferie of periferie?

• is er verschil tussen stad en platteland?

• is er verschil tussen kust en binnenland?

• zie je een noord-zuidpatroon of centrum-periferiepatroon?

Voorbeeld:

Als een kaart laat zien dat industrie vooral langs de kust van China ligt, kun je dat koppelen aan havens, exportgerichte productie, Speciale Economische Zones, FDI en toegang tot mondiale handel.

Een kaart is dus geen plaatje.

Een kaart is een redenering in ruimte.

Bij grafieken en tabellen moet je letten op verandering, verschil en verband.

Vraag jezelf af:

• stijgt of daalt iets?

• wanneer verandert het sterk?

• welke landen of regio’s verschillen sterk?

• is er sprake van groei, krimp, vergrijzing of verschuiving?

• kan ik dit koppelen aan een model of begrip?

Voorbeeld:

Als een grafiek laat zien dat het geboortecijfer daalt terwijl het sterftecijfer al laag is, kun je dit koppelen aan fase 3 of 4 van het demografisch transitiemodel.

Als een tabel laat zien dat een land veel grondstoffen exporteert maar weinig industriële producten, kun je dit koppelen aan periferie, resource trap of lage exportvalorisatie.

Foto’s en cartoons lijken soms makkelijker, maar vragen juist goed kijken.

Bij foto’s kun je letten op:

• landschap;

• gebouwen;

• infrastructuur;

• armoede of rijkdom;

• vervuiling;

• stedelijke groei;

• segregatie;

• economische activiteit.

Bij cartoons moet je letten op symbolen.

Vraag jezelf af:

• wie of wat wordt afgebeeld?

• welk probleem wordt overdreven?

• wie profiteert?

• wie is slachtoffer?

• welke kritiek wordt geleverd?

Een cartoon over goedkope pakketjes uit China kan bijvoorbeeld gaan over e-commerce, wegwerpcultuur, afwenteling in ruimte, transportstromen en milieuschade.

Leerlingen verliezen vaak punten door dezelfde fouten.

Fout 1: te algemeen antwoorden

Zwak:

“Het land is arm door globalisering.”

Sterker:

“Het land blijft afhankelijk doordat het vooral ruwe grondstoffen exporteert en weinig waarde toevoegt via verwerking. Daardoor blijft de winst vooral bij buitenlandse bedrijven en landen hoger in de productieketen.”

Fout 2: alleen de bron overschrijven

Zwak:

“In de bron staat dat veel mensen migreren.”

Sterker:

“De bron laat veel migratie zien vanuit gebieden met lage inkomens naar gebieden met hogere lonen. Dit past bij push- en pullfactoren: armoede en werkloosheid duwen mensen weg, terwijl werk en hogere lonen hen aantrekken.”

Fout 3: geen oorzaak-gevolg gebruiken

Zwak:

“Er zijn lage lonen en bedrijven gaan daarheen.”

Sterker:

“Door lage lonen dalen de productiekosten. Daardoor worden landen aantrekkelijk voor multinationals die arbeidsintensieve productie willen verplaatsen.”

Fout 4: schaalniveau vergeten

Zwak:

“China is rijk.”

Sterker:

“Op mondiaal schaalniveau is China een economische grootmacht, maar binnen China bestaan grote regionale verschillen tussen de rijke kustregio’s en armere binnenlandse gebieden.”

Fout 5: begrippen door elkaar halen

Let goed op het verschil tussen:

• welvaart en welzijn;

• BBP en BBP per hoofd;

• emigratie en immigratie;

• asielzoeker en vluchteling;

• centrum en periferie;

• urbanisatiegraad en urbanisatietempo;

• globalisering en global shift;

• culturele homogenisering en glokalisering;

• afwenteling in ruimte en afwenteling in tijd.

Veel fouten ontstaan doordat begrippen bijna hetzelfde lijken, maar net iets anders betekenen.

Kernredenering 1: centrum-periferie

Een sterke centrum-periferieredenering ziet er zo uit:

Een perifeer gebied levert vaak grondstoffen of goedkope arbeid.

Een centrumgebied controleert vaak verwerking, technologie, merken, kapitaal en verkoop.

Daardoor blijft de meeste winst in het centrum.

Voorbeeld:

“Congo levert kobalt voor batterijen, maar de verwerking en productie van batterijen vinden vooral elders plaats. Daardoor blijft Congo laag in de productieketen en profiteert het minder van de hoge waarde van elektrische auto’s.”

Kernredenering 2: mondiale arbeidsverdeling

Een sterke redenering over mondiale arbeidsverdeling ziet er zo uit:

Multinationals splitsen productie op in verschillende stappen.

Elke stap wordt geplaatst waar de omstandigheden gunstig zijn.

Arbeidsintensieve productie gaat vaak naar lagelonenlanden.

Kennis, ontwerp, merk en winstcontrole blijven vaker in centrumgebieden.

Voorbeeld:

“Een smartphone bevat grondstoffen uit verschillende landen, onderdelen uit Azië, assemblage in China of Vietnam en ontwerp vanuit een centrumland. Daardoor is het product wereldwijd, maar de winst is ongelijk verdeeld.”

Kernredenering 3: global shift

Een sterke global-shiftredenering ziet er zo uit:

Economische macht verschuift deels van Europa en Noord-Amerika naar Azië.

Landen zoals China en India worden belangrijker in productie, technologie, diensten en geopolitiek.

Daardoor verandert de oude wereldorde.

Voorbeeld:

“China begon als werkplaats van de wereld, maar ontwikkelde eigen technologie, infrastructuur en multinationals. Daardoor verschuift het land richting centrumkenmerken en daagt het de dominante positie van de Verenigde Staten uit.”

Kernredenering 4: migratie

Een sterke migratieredenering ziet er zo uit:

Pushfactoren duwen mensen weg uit het herkomstgebied.

Pullfactoren trekken mensen naar het bestemmingsgebied.

Netwerken en beleid bepalen waar migratie echt naartoe gaat.

Migratie heeft gevolgen voor beide gebieden.

Voorbeeld:

“Werkloosheid en geweld kunnen mensen uit Mexico wegduwen, terwijl hogere lonen en vraag naar arbeid mensen naar de Verenigde Staten trekken. Door familiebanden en bestaande Mexicaanse gemeenschappen ontstaat kettingmigratie.”

Kernredenering 5: urbanisatie en wereldsteden

Een sterke stedelijke redenering ziet er zo uit:

Globalisering concentreert kapitaal, kennis, bedrijven en mensen in steden.

Daardoor groeien wereldsteden als commandocentra.

Tegelijk ontstaat een duale stad met hoogbetaalde banen én laagbetaalde ondersteunende arbeid.

Sociale verschillen worden zichtbaar in segregatie.

Voorbeeld:

“New York is een wereldstad omdat financiële markten, internationale dienstverlening en media er geconcentreerd zijn. Tegelijk zorgt deze mondiale functie voor hoge inkomens aan de bovenkant en veel laagbetaalde diensten aan de onderkant, waardoor sociale polarisatie en segregatie toenemen.”

Kernredenering 6: milieu en afwenteling

Een sterke milieuredening ziet er zo uit:

Consumptie in het centrum vraagt om productie, grondstoffen en transport elders.

De voordelen zijn zichtbaar bij consumenten en bedrijven.

De negatieve gevolgen liggen vaak in productielanden of bij toekomstige generaties.

Dat noemen we afwenteling in ruimte of tijd.

Voorbeeld:

“Goedkope kleding wordt vaak geconsumeerd in centrumlanden, terwijl watervervuiling en slechte arbeidsomstandigheden plaatsvinden in productielanden. Dat is afwenteling in ruimte.”

Vraag 1: centrum-periferie

Een land exporteert vooral cacao en importeert chocolade, machines en medicijnen.

Vraag: Leg uit waarom dit land kwetsbaar is binnen de mondiale arbeidsverdeling.

Schrijf in je antwoord iets over:

• grondstoffenexport;

• toegevoegde waarde;

• ruilvoet;

• afhankelijkheid.

Vraag 2: global shift

China is niet langer alleen een land van goedkope assemblage. Het ontwikkelt ook elektrische auto’s, batterijen, zonnepanelen en digitale platforms.

Vraag: Leg uit hoe dit past bij de global shift.

Schrijf in je antwoord iets over:

• verschuiving van economische macht;

• technologie;

• semiperiferie met centrumkenmerken;

• concurrentie met centrumlanden.

Vraag 3: migratie

Veel migranten uit Mexico werken in de Verenigde Staten in landbouw, bouw, horeca en huishoudelijk werk.

Vraag: Leg uit hoe pushfactoren en pullfactoren deze migratie verklaren.

Schrijf in je antwoord iets over:

• herkomstgebied;

• bestemmingsgebied;

• lonen;

• arbeidsvraag;

• kettingmigratie.

Vraag 4: stedelijke ongelijkheid

In een wereldstad bevinden zich hoofdkantoren van multinationals, dure woonwijken, informele arbeid en achterstandswijken naast elkaar.

Vraag: Leg uit hoe globalisering kan leiden tot een duale stad.

Schrijf in je antwoord iets over:

• wereldstad;

• hoogbetaalde banen;

• laagbetaalde diensten;

• sociale polarisatie;

• segregatie.

Vraag 5: afwenteling

Een Europees bedrijf verkoopt goedkope kleding. De productie vindt plaats in een land waar lonen laag zijn en milieuregels minder streng worden gecontroleerd.

Vraag: Leg uit waarom dit een voorbeeld kan zijn van afwenteling in ruimte.

Schrijf in je antwoord iets over:

• consumptie in het centrum;

• productie in semiperiferie of periferie;

• milieuschade of slechte arbeidsomstandigheden;

• kosten die niet in de prijs zitten.

Vraag 6: demografie

Een land heeft een laag geboortecijfer, een hoge levensverwachting en een groeiend aandeel ouderen.

Vraag: Leg uit welke gevolgen dit kan hebben voor de samenleving.

Schrijf in je antwoord iets over:

• vergrijzing;

• grijze druk;

• zorg;

• pensioenen;

• arbeidsmarkt.

Vraag 7: culturele globalisering

Een internationale fastfoodketen past haar menu aan lokale smaken en religieuze regels aan.

Vraag: Leg uit waarom dit een voorbeeld is van glokalisering.

Schrijf in je antwoord iets over:

• wereldwijd product;

• lokale aanpassing;

• cultuur;

• commerciële strategie.

Vraag 8: internationale samenwerking

Een land krijgt een lening van een internationale instelling, maar moet in ruil daarvoor bezuinigen en de markt liberaliseren.

Vraag: Leg uit waarom dit tot kritiek kan leiden vanuit landen in de Global South.

Schrijf in je antwoord iets over:

• afhankelijkheid;

• neoliberalisme;

• schulden;

• invloed van centrumlanden;

• beperkte beleidsruimte.

Gebruik bij elke oefenvraag deze stappen:

Stap 1: Onderstreep het kernbegrip.

Gaat de vraag over migratie, centrum-periferie, global shift, urbanisatie, cultuur, milieu of bestuur?

Stap 2: Bepaal het schaalniveau.

Gaat het om een wijk, stad, land, regio of de wereld?

Stap 3: Noem de oorzaak.

Waarom gebeurt dit?

Stap 4: Leg het gevolg uit.

Wat verandert erdoor?

Stap 5: Gebruik het gebied of voorbeeld.

Maak je antwoord concreet.

Een goed antwoord is niet per se lang.

Een goed antwoord is precies.

Vraag 1

Een land dat vooral cacao exporteert is kwetsbaar omdat cacao een ruwe grondstof is met relatief weinig toegevoegde waarde. De dure verwerking tot chocolade, verpakking, merk en verkoop gebeurt vaak in centrumlanden. Daardoor blijft de meeste winst elders en kan het land last krijgen van een slechte ruilvoet en afhankelijkheid van wereldmarktprijzen.

Vraag 2

Dit past bij de global shift omdat economische macht verschuift richting Azië. China ontwikkelt niet alleen goedkope assemblage, maar ook eigen technologie in batterijen, zonnepanelen en elektrische auto’s. Daardoor krijgt China centrumkenmerken en wordt het een concurrent van traditionele centrumlanden.

Vraag 3

Pushfactoren in Mexico kunnen lage lonen, werkloosheid of geweld zijn. Pullfactoren in de Verenigde Staten zijn hogere lonen en vraag naar arbeid in landbouw, bouw en horeca. Door bestaande Mexicaanse gemeenschappen ontstaat kettingmigratie, waardoor nieuwe migranten makkelijker informatie, opvang en werk vinden.

Vraag 4

Een wereldstad trekt hoofdkantoren, banken en internationale bedrijven aan. Daardoor ontstaan veel hoogbetaalde banen, maar ook laagbetaalde ondersteunende banen in schoonmaak, horeca, transport en informele diensten. Deze verschillen vergroten sociale polarisatie en worden zichtbaar in ruimtelijke segregatie tussen rijke en arme wijken.

Vraag 5

Dit is afwenteling in ruimte omdat de goedkope kleding vooral wordt geconsumeerd in centrumlanden, terwijl de negatieve gevolgen van productie in een ander gebied liggen. Lage lonen, slechte arbeidsomstandigheden of milieuschade worden dus doorgeschoven naar productielanden, terwijl de consument een lage prijs betaalt.

Vraag 6

Een laag geboortecijfer en hoge levensverwachting leiden tot vergrijzing. Daardoor neemt de grijze druk toe: er komen relatief meer ouderen ten opzichte van de productieve bevolking. Dit kan zorgen voor hogere zorgkosten, druk op pensioenen, personeelstekorten en een kleinere beroepsbevolking.

Vraag 7

Dit is glokalisering omdat een wereldwijd product lokaal wordt aangepast. De fastfoodketen blijft internationaal hetzelfde merk, maar verandert het menu om beter aan te sluiten bij lokale smaken, religieuze regels of gewoonten. Globalisering leidt hier dus niet tot volledige gelijkvormigheid, maar tot menging met lokale cultuur.

Vraag 8

Dit kan kritiek oproepen omdat internationale instellingen vaak voorwaarden stellen aan leningen. Bezuinigingen en liberalisering kunnen de beleidsruimte van landen beperken en publieke voorzieningen verzwakken. Critici uit de Global South zien dit als een vorm van afhankelijkheid, waarbij centrumlanden en internationale markten veel invloed houden op nationaal beleid.

Laatste checklist voor het examen

Controleer je antwoord met deze vragen:

• Heb ik het juiste begrip gebruikt?

• Heb ik het begrip uitgelegd en niet alleen genoemd?

• Heb ik oorzaak en gevolg verbonden?

• Heb ik het schaalniveau duidelijk?

• Heb ik de bron gebruikt als die erbij stond?

• Heb ik niet alleen overgeschreven uit de bron?

• Heb ik het gebied concreet genoemd?

• Heb ik een volledige redenering gemaakt?

Als je op veel van deze vragen “ja” kunt antwoorden, is je antwoord meestal geografisch sterk.